Sorry for non-Iloco speakers or should I say, readers as this article is in Iloco language. We'll try our best to translate this in English soon. Anyhow, thanks to Nigellus for sharing this info!
Segun iti estoria ti taga-Bangued, ti simbaan diay Camposanto a mabirokan iti laud Zone 3, Bangued, Abra ket tulong ti maysa nga agnagan ti Rosa "Balitok" - balitok gapu ta nakabirok iti balitok ni Rosa nga indonarna iti simbaan idi tawen 1910.
Kastoy ti estoria ni Mrs. Mercedes Guy nga apo ni Rosa. Ni Rosa Vasquez ket anak da Pedro Vasquez ken Paula Valera. Adda dua a kabsatna: da Espiridiona ken Francisca. Naikamang ni Espiridiona iti Plurad. Ni Caridad nga anakda naikamang iti Barros. Isu ti ina ni Mercedes Barros nga asawa ni Atty. Esteban Guy ken ni Estelita Barros.
Naalisto a negosiante ni Rosa. Aggatang iti tagapulot ken bukel ti utong ditoy Bangued sana ibiahe diay Manila. Aggatang metten diay Manila iti lupot kadagiti Intsik nga ilakona ditoy Abra. Iti maysa a bigat a napan nagibleng (awan pay la ti napintas nga toilet idi) adda naabayna a landok a naimula ket pinadasna a pag-uten. Saanna pay a magunay. Kinalina. Anian a siddaawna - dakkel a bato a balitok!
Inlimedna daytoy a nabirokanna. Dina ammo ti aramidenna. Saan a makaturog. Aginggana nga inkeddengna ti mangipakaammo ti Padi nga Aleman nga agdama idi a Kura Paroko - ni Fr. Teodoro Buttenbruch. Nagpatanganda a maidonar iti simbaan a pagaramid ti simbaan diay camposanto.
Nagdinamag ti nabirokan ni Rosa a dakkel a balitok. Iti maysa a rabii, iti balay dagiti Vasquez, nabati ni Francisca ken ni Lourdes Bragas a katulongda. Awan ni Rosa nga agnegnegosyo diay Manila. Kapampanaw ni Gabino Balbin ta napan nagay-ayam diay plaza. Maysa idi nga ubing ni Gabino nga ay-aywananda ta anak ti kasinsinda. Pagam-ammoam adda lallaki a nakaabungot. Birokenda ken Francisca ti ayan ti balitok. Gapu ta saan nga ammo ni Francisca, minaloda aginggat natay. Nagriaw ni Lourdes a katulongda. Inramanda a pinatay tapno awan saksi.
Saan pay a nagpatingga ti gasat ni Rosa. Iti panaang-angkatna iti lupot kadagiti Intsik nakayawid iti maysa rolyo a lupot dagiti Intsik a nakabirokanna manen ti dakkel a pirale dagiti Intsik. Saan nga ammo dagiti naggatanganna a nailemmeng ti pirak iti rolyo ti lupot. Manarimaan idi ti gubat diay Tsina nga naawagan ti "Tong War". Mabalin a nagilemmeng dagiti aggugubat iti kuarta kadagiti lupot dagiti negosiante. Indonar manen ni Rosa daytoy a gatad para iti pannakabangon dagiti nadrillo a nicho diay camposanto.
Kalpasan ti liberation, winayawayaanen ti Amerikano ti Pilipinas manipud kadagiti Hapon, dimmawat manen ni Rosa ti gatad manipud iti "War Damage Commission" ti Amerika. Nakaala manen ti gatad nga intedna ken Fr. Jose Heuwagen a pinagpasimpada kadagiti naperdi a bulto ken simbaan.